Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 55 gości 

Osiągnięto efekty ekologiczne PDF Drukuj

Żółw błotny Emys orbicularis jest w Polsce gatunkiem chronionym od 1935 roku, jednak wiedza na temat jego rozmieszczenia i liczebności wciąż jest słaba. Nawet to co wiemy wskazuje, że wciąż jest gatunkiem bardzo rzadkim. Obecnie jego populacja szacowana jest na ok. 2000 sztuk w całym kraju, z tego nad Zwolenką występuje ok. 100-150 osobników i jest to druga pod względem liczebności populacja o zwartym zasięgu w Polsce.

Od 1992 roku żółw błotny wpisany jest do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek skrajnie zagrożony, ginący - kategoria E. Podlega również ochronie na mocy prawa międzynarodowego: Konwencji Berneńskiej i Ramsarskiej, a także Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej. W momencie wejścia do Unii Europejskiej żółw błotny stał się gatunkiem „ważnym dla środowiska naturalnego” i został wymieniony w Załączniku II i IV Dyrektywy Siedliskowej Rady 92/43/EWG.

Ochrona żółwia błotnego wprowadzona już w 1935 roku okazała się jednak niewystarczająca dla poprawy liczebności zagrożonego gatunku.

Dla ochrony gatunku utworzono kilka faunistycznych rezerwatów, w tym dwa na terenie województwa mazowieckiego: Borowiec i Okólny Ług. Ten pierwszy został utworzony w dolinie Zwoleńki Zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 26 listopada 1990 roku. Głównym celem powołania rezerwatu jest ochrona właśnie żółwia błotnego. Ale wyłącznie klasyczna ochrona konserwatorska nie zdaje egzaminu - w celu ochrony niezbędna jest ochrona siedlisk żółwia. Należy zapobiegać ich zarastaniu poprzez usuwanie drzew i krzewów ocieniających miejsca lęgowe, torfianki oraz starorzecza, a także poprzez pogłębianie istniejących torfianek czy też poprzez kopanie nowych zbiorników wodnych. Innymi słowy nie da się chronić żółwia błotnego bez aktywnej ochrony jego siedlisk życia.

Do naturalnych czynników powodujących ograniczenie wzrostu populacji zaliczamy czynniki klimatyczne i pogodowe. Niskie temperatury w okresie letnim, obfite opady deszczu, mroźne zimy czy wiosenne przymrozki wpływają na prawidłowy rozwój embrionów, a także na inkubację jaj w odpowiednich warunkach termicznych.

Jednak za największe zagrożenia dla żółwi błotnych w dolinie rzeki Zwoleńki należy uznać zmiany siedliskowe, wynikające z naturalnej sukcesji roślinności oraz działalności człowieka w zakresie zmiany stosunków wodnych w dolinie rzeki. Kluczowym czynnikiem degradującym środowisko życia żółwi jest szybko postępujące zamulanie i zarastanie torfianek. Do tego dochodzi silna presja wędkarska, w tym kłusownictwo.

Drugim, kluczowym ryzykiem dla populacji żółwia nad Zwolenką jest zalesianie nieużytków rolnych, a także ich zaorywanie i przeznaczanie pod uprawy stanowi co ma wpływ na zanikanie optymalnych miejsc lęgowych.

Dużym zagrożeniem są drapieżniki. O ile dorosłemu żółwiowi błotnemu praktycznie nic nie zagraża, o tyle jaja złożone przez samice bądź małe żółwie błotne tuż po wykluciu jak i osobniki młodociane są narażone na działalność drapieżników. Jaja są niszczone już w kilkanaście godzin po złożeniu, a także przez cały okres inkubacjji min. przez lisy, dziki, kuny, borsuki oraz gryzonie

Dotychczasowe projekty realizowane nad Zwoleńką od początku lat 90 XX wieku skupiały się na poznawaniu biologii i ekologii tego gatunku, gdyż wiele jej elementów nie było wówczas znanych. W okresie składania jaj - na przełomie maja  i czerwca - złoża były lokalizowane i zabezpieczane przed drapieżnikami.  Po 100 - 110 dniach  część złóż, z których nie wylęgły się młode żółwie były otwierane, a młode żółwie były przenoszone do sztucznej hodowli, natomiast pozostałe złoża były zabezpieczone i pozostawały nie otwierane do wiosny następnego roku.  Na wiosnę następnego roku złoża były otwierane, a młode żółwie, które przeżyły zimę były wypuszczane do naturalnych siedlisk. Również w tym czasie wypuszczano  osobniki zabrane na jesieni do hodowli sztucznej.

Tego typu badania trwały z górą 25 lat i dopiero projekt „Ochrona siedlisk żółwia błotnego w dolinie rzeki Zwoleńki” skupił się na działaniach poprawiających jakość środowiska czyli głównie na wycince drzew oraz na kopaniu i pogłębianiu torfianek.

II.1 Zadanie „Wycinka drzew i krzewów na lęgowiskach oraz nad torfiankami w celu zapobieżenia eutrofizacji

Żółwie potrzebują lęgowisk nasłonecznionych, a zacienienie powoduje wycofanie się żółwic z lęgowisk. Jest to problematyczne, gdyż samice tego gatunku są bardzo konserwatywne i przez lata składają jaja w tych samych miejscach. Wykonane prace zabezpieczyły lęgowiska na dwóch stanowiskach, w tym największe lęgowisko w rezerwacie „Borowiec”. Kontrola w kolejnych latach po wycince wskazuje na powrót samic na opuszczone uprzednio lęgowiska, co rzecz jasna uznajemy jako bardzo efektywne. Dodatkowo stworzyliśmy podczas kopania nowego zbiornika w rezerwacie „Borowiec” sztuczne lęgowisko.

Poza lęgowiskami usuwaliśmy także drzewa i krzewy zacieniające zbiorniki wodne. Jest to działanie przynoszące bardzo szybkie zwiększenie powierzchni zbiorników optymalnych do życia tego gatunku. I tak przykładowo na jednym ze zbiorników w miejscowości Barycz w latach poprzedzających wycinkę drzew porastających brzeg stawu stwierdzano maksymalnie 1-2 osobniki, po wycince w 2012 roku 6 osobników, a w 2015 – 9.

W sumie usunięto drzewa i krzewy na powierzchni 7 ha.

 

II.3 Zadanie „Kopanie i pogłębianie torfianek”

Odmulono ok. 13 zbiorników wodnych i wykopano 4 nowe zbiorniki. Przewiduje się, że trwałość odmuleń wynosi ok. 5 lat, a nowych zbiorników ok. 20-30 lat (w międzyczasie niezbędne będą odmulenia).

Na 3 z 4 odmulonych i nowo wykopanych w 2013 zbiorników (na których żółwie nie występowały),  w tym samym roku, zaledwie 2-4 miesiące po zakończeniu prac pojawiły się żółwie co uznajemy za duży sukces gdyż przewidywano, że stanie się to po ok. 3 latach. Za sukces uznajemy również występowanie żółwi na innych, dotychczas zasiedlonych przez ten gatunek, a które zostały odmulone w 2014 roku. Po zakończeniu odmuleń nie zaobserwowaliśmy negatywnych efektów w postaci migracji do innych zbiorników wskutek płoszenia wywołanego pracą urządzeń służących odmulaniu. Oznacza to, że odmulanie przy poprawieniu jakości środowiska nie pogorszyło stanu populacji w zasiedlonych przez żółwie zbiornikach.

Szczególnie zadowoleni jesteśmy z wykopania nowego i największego powierzchniowo zbiornika (0,9 ha) w rezerwacie „Borowiec” którego jedynym celem funkcjonowania jest ochrona największej populacji żółwia błotnego w Środkowej Polsce. Staw został wykopany jesienią 2014, a już w czerwcu 2015 obserwowane było aż 7 żółwi na zbiorniku, w tym samice przystępujące do lęgów. Również w czerwcu obok zbiornika w specjalnie do tego celu przygotowanym lęgowisku co najmniej dwie samice złożyły jaja.

Zbiorniki stworzyły nowe miejsca życia dla wielu gatunków – pojawiły się gęsi gęgawe, kilka gatunków kaczek i wydry.

Budowa miała nadzór budowlany, który miał na celu kontrole poprawności budowy przez wykonawcę. Dodatkowo, ze względu na prace w rezerwacie oraz na zbiornikach gdzie występowały żółwie zrealizowano również nadzór przyrodniczy, którego celem była kontrola poprawności realizacji prac przy kopaniu i odmulaniu stawów,  tak aby nie zagrażały one bezpieczeństwu żółwi. Efektem nadzoru był raport z jego przebiegu.

W ramach zadania zakupiono również lunetę i ponton do obserwacji żółwi oraz dwie fotopułapki do nadzoru przyrodniczego.

II.4 Zadanie Wykaszanie trzcinowiska. (wykaszanie 1,0 h w cyklu 3-letnim) w rezerwacie "Borowiec"

Od lat na jednym z najważniejszych stanowisk dla żółwi błotnych w dolinie Zwoleńki (w rezerwacie „Borowiec”) obserwuje się silną ekspansję trzciny, która wypłyca starorzecze grożąc wycofaniem się gatunku. Coroczne wykaszanie trzcinowiska zmniejszyło zalegającą biomasę i na okres 3 lat kiedy te zabiegi  zostały realizowane ograniczyło wypłycanie i zarastanie starorzecza. W 2015 roku w tym miejscu wciąż były obserwowane żółwie.

 

III.1 Zadanie „Informowanie o realizowanym projekcie” oraz III.2 „Monitoring efektów ekologicznych projektu”

Przeprowadzono szereg działań edukacyjnych:

  • wybudowaliśmy ścieżkę edukacyjną przy szkole podstawowej w Baryczy z punktami bezpośrednio położonymi na stawach zasiedlonych przez żółwie.
  • przeprowadziliśmy 4 warsztaty w szkołach podstawowych w Chotczy i w Baryczy z udziałem ponad 100 osób
  • zrealizowana została wystawa w Muzeum w Zwoleniu i Nadleśnictwie Zwoleń – przy wsparciu władz lokalnych i zainteresowaniu lokalnych mediów. Wystawa ta cieszyła się dużą popularnością wśród dzieci i młodzieży ze zwoleńskich szkół
  • zorganizowana została konferencja naukowa nt. żółwia błotnego w Jedlni k. Pionek z udziałem najważniejszych ekspertów w Polsce zajmujących się biologią i ekologią tego gatunku – m.in. z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Opolskiego, Poleskiego Parku Narodowego, Akademii Rolniczej w Lublinie
  • wydaliśmy pierwszą  monografii przyrodniczą tego terenu : „Zwoleńka – ostatnia dzika rzeka południowego Mazowsza” z udziałem kilkunastu autorów, w tym m.in. pracowników Uniwersytetu Warszawskiego,  SGGW, UMCS w Lublinie i Uniwersytetu Opolskiego. Nakład 500 egz. Książka była dystrybuowana do bibliotek miejskich,  gminnych i szkolnych w regionie Zwoleńskim, miejscowych  samorządów, członków M-ŚTO i innych przyrodników.
  • wydaliśmy również 1000 szt. folderu „Dolina rzeki Zwoleńki – kraina żółwia błotnego”, który był dystrybuowany w szkołach i miejscowych urzędach
  • przygotowano stronę www nt. projektu
  • przeprowadziliśmy inwentaryzację żółwia błotnego i siedlisk tego gatunku – w ramach monitoringu fitosocjologicznego opracowano charakterystykę zbiorników zasiedlonych i niezasiedlonych przez żółwie, charakterystykę fitosocjologiczna lęgowisk (3 raporty). W ramach monitoring żółwi błotnych zinwentaryzowano wszystkie zbiorniki wodne nad Zwoleńką i dokonano inwentaryzacji stawów zasiedlonych przez żółwie, zrealizowano również monitoring występowania żółwi oraz inwentaryzację potencjalnych lęgowisk (3 raporty)

Ustawienie tablic o żółwiu błotnym przy Szkole Podstawowej w Baryczy oraz zrealizowanie wystaw przyczyniło się niewątpliwie do zwiększenia zainteresowania żółwiem błotnym oraz fauną i florą obszary Natura 2000 „Dolina Zwoleńki” wśród osób odwiedzających ten obszar, przybliżyło podstawową wiedzę przyrodniczą oraz z pewnością przyczyniło się do kształtowania właściwych postaw człowieka wobec przyrody. Podobną rolę będzie pełnić wydana w końcowym okresie realizacji projektu monografia przyrodnicza „Zwoleńka – ostatnia dzika rzeka południowego Mazowsza” oraz folder o żółwiach w dolinie Zwoleńki Z kolei wykonanie inwentaryzacji stanowisk żółwia przyczyniło się do poszerzenia wiedzy nt kondycji populacji i środowiska występowania. I będzie cenną wskazówka do realizacji kolejnych działań związanych z ochrona tego gatunku nad Zwoleńką.

 

Strona M-ŚTO

Sondy

Czy ochrona żółwia błotnego w Polsce jest na odpowiednim poziomie?